WET VAN BEHOUD VAN POTENTIEEL

07 mei 2018


Op de middelbare school leerde ik over de Wet van Behoud van Energie: “Een natuurwet die stelt dat de totale hoeveelheid energie in een geïsoleerd systeem te allen tijde constant blijft. Een direct gevolg hiervan is dat energie niet kan worden gecreëerd of vernietigd, maar alleen kan worden omgezet van de ene in de andere vorm, bijvoorbeeld van chemische energie naar kinetische energie.”

Afgelopen vrijdag, was ik met nog ruim 650 andere aanwezigen representant bij het Ereveld vol Leven op het Nationaal Ereveld in Loenen. Anders dan vorig jaar, toen ik daar ook was en een oorlogsslachtoffer met een naam representeerde, gaf ik nu een gezicht aan een “Onbekende Nederlander.” Tijdens de uren dat ik daar stond, en de bezoekers aan mij voorbijtrokken, realiseerde ik me het grote verschil met vorig jaar. Toen gaf ik een gezicht aan iemand waarvan bekend was wie het was, wanneer hij geboren was en ook waar en wanneer hij overleed. Een jaar later bemerkte ik dat ik mij toen vooral verbonden had met de geschiedenis van deze man.

Dit jaar was dat anders. Omdat ik gevraagd was een “Onbekende Nederlander” te representeren, was er ook geen geschiedenis. Er was geen geboortedatum, geen vader en moeder, geen kinderen. Ik kon me daar dan ook niet mee verbinden. Wat ik wél kon was me verbinden met het niet geleefde potentieel. Niet zijn geschiedenis, maar zijn (of haar) toekomst. Dat wat er had kunnen zijn, maar niet was doordat het leven abrupt aan zijn eind was gekomen. Potentieel als het vermogen te kunnen scheppen, lief te hebben, te verbinden. Maar ook potentieel als het vermogen om te kunnen vernietigen, te haten, te scheiden. Samen met nog heel wat anderen die ook “Onbekende Nederlanders” representeerden stonden we daar en gaven we een gezicht aan dat niet geleefde potentieel. Aan al die mogelijkheden.

In de loop van de dag werd dat niet geleefde potentieel steeds sterker voelbaar. Het leek alsof het afdaalde vanuit mijn hoofd en uiteindelijk tastbaar werd in mijn handen. Ik kon het vastpakken. Wonderlijk maar waar ervoer ik de fysieke sensatie van dat niet geleefde potentieel. Een tinteling in mijn vingers, tegelijkertijd droog en nat, warm en koud, grof en fijn. Een sensatie die ik me niet kon herinneren eerder te hebben meegemaakt. Wel allemaal afzonderlijk, maar niet tegelijkertijd.

Potentieel, geleefd of niet geleefd, is iets bijzonders. Het is het totaal van mogelijkheden dat aanwezig is voor een persoon. Maar óók het totaal van mogelijkheden dat aanwezig is voor een systeem, klein als gezin, groter als het systeem van een familie. En óók het totaal van mogelijkheden dat aanwezig is voor een organisatie of een samenleving.

Tijdens het Ereveld vol Leven voelde ik het niet geleefde potentieel van één persoon. Maar ook, door die persoon heen, het niet geleefde potentieel van zijn gezin, zijn familie, zijn organisatie, zijn samenleving. En daarmee ook het niet geleefde potentieel van mij.

In de dagen daarna werd me steeds duidelijker dat potentieel iets universeels is. Net als energie. Potentieel kan net als energie verschillende vormen aannemen, maar binnen een geïsoleerd systeem niet meer of minder worden. Naar analogie van het Wet van Behoud van Energie dus ook een Wet van Behoud van Potentieel. Geleefd potentieel en niet geleefd potentieel zijn twee verschillende verschijningsvormen van één en het zelfde.

Vandaag schrok ik van de consequentie van de Wet van Behoud van Potentieel. Want áls geleefd en niet geleefd potentieel slechts verschillende verschijningsvormen zijn van een en het zelfde, dan is het niet geleefde potentieel van hen die oorlogsslachtoffer werden nog steeds beschikbaar. Dát is het wat ik kon voelen. Wat tegelijkertijd droog en nat, warm en koud, grof en fijn was.

Als al dat potentieel nog steeds aanwezig is en gevoeld kan worden, dan is ook de schaduwzijde daarvan aanwezig en kan deze gevoeld worden. Het vermogen te vernietigen, te haten, te scheiden. Met recht “the dark force.”

Een meer-ledige uitdaging

De uitdaging die zich aandient lijkt tweeledig.

Ten eerste is de uitdaging te ontdekken op welke manier het niet geleefde potentieel beschikbaar gemaakt kan worden. Zodat het toegevoegd kan worden aan het nog niet geleefde potentieel.

Ten tweede de uitdaging om het niet geleefde potentieel niet te ontsluiten. Omdat de consequentie daarvan – vernietigen, haten, scheiden – wel eens onwenselijk zou kunnen zijn.

Maar tegelijkertijd, niet in plaats van maar daarnaast, ook de uitdaging om mijn eigen potentieel te leven. Om te voorkomen dat aan het eind van mijn leven er nog steeds “ongebruikt potentieel” over is.

Overigens, kan potentieel ook “op” zijn?

Rik Konincks